“Müslüm Gürses – İsyankar” Makamı Üzerine Ekonomik Bir İnceleme
Bir ekonomist olarak, elimde müzik teorisi kitapları olmadığı için bu yazıya “makam” meselesine doğrudan teknik müziksel terimlerle değil, daha ziyade seçimlerin sınırlılıkları, kaynakların kıtlığı ve bireysel kararların toplumsal refah üzerindeki etkisi açısından yaklaşıyorum. Yani bir şarkının hangi makamda olduğunu tespit etmek klasik müzik ya da Türk sanat müziği bağlamında önemli olabilir ama burada asıl odak, o makamın bir “seçim” olarak ne anlama geldiği, üretici ve tüketici açısından nasıl okunabileceğidir.
Seçim, Kıtlık ve Piyasa Dinamikleri
Müslüm Gürses’in “İsyankar” şarkısı teknik olarak makamı konusunda net bir halk kaynağı bulmak zor. Ancak bu belirsizlik, ekonomik açıdan düşündüğümüzde aslında çok anlamlıdır: kaynak (yani güvenilir müzikoloji verisi) sınırlı olabilir. Bu durumda sanatçı, yapımcı ya da dinleyici bir “makam seçimi” yaparken hangi kurallarına göre hareket eder, hangi beklentiler ve yapısal normlarla karşılaşır?
Piyasada müzik endüstrisi bir arz‑talep mekanizması içerir. Dinleyici kitlesi arabesk türü bir şarkıdan belirli bir “duygu makamı” bekleyebilir: hüzün, isyan, keder. Bu hissiyatı yaratmak için sanatçı teknik açıdan Türk makam müziğinden bir yapı kullanabilir ya da daha popüler formüllere yönelebilir. Eğer şarkının makamı net değilse, bu belirsizlik aslında bir avantaj olabilir: farklı dinleyici kesimlerine hitap edebilme potansiyeli. Böylece “İsyankar” örneğinde, hangi makamda olduğu teknik zoolojik olarak tespit edilemese bile, sanatsal üretim açısından “duygusal makam” kavramına bakabiliriz.
Bu bağlamda piyasa dinamiği şöyle işler: sanatçı veya yapım kuruluşu, hangi teknik formülün (makam, ritim, tür, söz) daha çok tüketime dönüşeceğini kestirmeye çalışır. Kıt kaynak (örneğin sanatçının sınırlı repertuarı, endüstri desteği veya müzikoloji bilgisi) altında yapılan seçimler, hem sanatçının kariyerini hem de toplumsal refahı etkiler. Eğer bir müzik eseri yalnızca küçük bir niş kitleye hitap ederse, toplumsal refah açısından etkinliği sınırlı olabilir; ama yaygın bir hit olursa, ekonomik ve kültürel yayılımı artar.
Bireysel Kararlar ve Toplumsal Refah İlişkisi
Dinleyici açısından değerlendirdiğimizde, bir şarkının hangi makamda olduğu bilinse bile bilinmese bile karar vermek gerekir: “Bu şarkıyı dinleyeceğim mi, paylaşacağım mı, tekrar edeceğim mi?” Bu bireysel kararlar toplandığında toplumsal düzeyde bir “refah” etkisi doğar: kültürel tüketim artar, sanatçının geliri artar, sektör gelişebilir. Öte yandan, üretici açısından karar şöyledir: “Hangi makama yönelmeliyim? Teknik olarak klasik makamlardan mı yararlanayım, yoksa popüler duygu formülünü mü izleyeyim?” Bu karar, toplumsal normlara, dinleyici beklilerine ve üretim maliyetlerine (örneğin stüdyo ücreti, aranşman maliyeti) bağlıdır.
“İsyankar” özelinde baktığımızda, şarkının sözlerinde ve müziğinde arabesk‑duygusal bir üslup hâkim olduğuna dair izler var. Kaynaklarda makamı açıkça belirtilmemiş olsa da, bu durum aslında ekonomi açısından bir model sunar: Belirsizlik ortamında bile güçlü duygusal tınılar ve popüler bağ kurma yetisi, ekonomik değer yaratabilir. Sanatçının seçimi – hangi makamta şarkıyı icra edeceği – yalnızca müziksel değil, ekonomik bir karardır. Bu karar, dinleyici kitlesinin davranışlarını şekillendirir; örneğin toplumsal olarak arabesk müziğe ait bir “arayış” varsa, sanatçı bu alana yönelerek daha geniş bir kitle kazanabilir.
Geleceğe Yönelik Ekonomik Senaryolar
Önümüzdeki yıllarda müzik endüstrisi dijitalleşmeyle birlikte daha da hızlı değişecektir. Bu değişim bağlamında, makam tercihleri ve teknik unsurlar, tüketici kararlarını etkileyen unsurlar olmaya devam edecektir. Ancak üreticilerin seçim alanı genişlemiş durumda: farklı türlerin, makamların karışımı, ikili veya çoklu tür üretimleri ön plana çıkabilir. Bu durumda bir şarkının makamı artık yalnızca müzikologların değil, algoritmaların da ilgilendiği bir veri haline gelebilir.
Yani, “İsyankar” gibi bir şarkının makamı hakkında net bilgi olmayışı, gelecekte veri altyapısı güçlendiğinde avantaj ya da dezavantaja dönüşebilir. Eğer dinleyici verisi → hangi makamlara daha çok tepki veriliyor? gibi analizlerle elde edilirse, sanatçı ya da yapımcı bu bilgiler doğrultusunda karar verebilir. Toplumsal refah açısından bakarsak: müzik üretimi ve tüketimi arttıkça kültürel çeşitlilik ve sanatçı kazancı artar. Ancak pazardaki yoğunlaşma (birkaç büyük yapımcı‑platformun hâkimiyeti) refahın eşit dağılmasını engelleyebilir.
Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: “İsyankar” şarkısının makamı ne olursa olsun, ekonomik analiz açısından esas olan kararları ve etkilerini görmek; üretici‑tüketici ilişkisini anlamak; piyasa dinamiklerini çözümlemek ve toplumsal refah perspektifinden değerlendirmektir.
Etiketler: ekonomi, müzik endüstrisi, makam, Müslüm Gürses, İsyankar, piyasa dinamikleri
Okuyucular olarak sizleri de düşündürmek isterim: Sizce bir şarkının teknik makamı ne kadar öneme sahip? Daha çok duygusal bağ ve bağlam mı belirleyici? Gelecekte müzik piyasasında algoritmalar hangi makamları öne çıkarır ve bu, toplumsal refahı nasıl etkiler?